معرفی کتاب
کتاب «نغمههای جاویدان» نوشته پرویز یاحقی و فرشید فرهمند حسن‌زاده، از آثاری است که می‌تواند برای دوستداران موسیقی دستگاهی ایران و علاقه‌مندان به شیوه نوازندگی ویولن در موسیقی ایرانی جذاب و کاربردی باشد. این مجموعه با تمرکز بر آثار پرویز یاحقی، بخشی از نغمه‌ها و قطعاتی را که در تاریخ موسیقی معاصر ایران جایگاه ویژه‌ای دارند، در قالب نت در اختیار خواننده قرار می‌دهد.
نام پرویز یاحقی برای بسیاری از علاقه‌مندان موسیقی ایرانی یادآور ویولنی با بیان شخصی، جمله‌بندی‌های ظریف، بداهه‌نوازی‌های تأثیرگذار و ملودی‌هایی ماندگار است. یاحقی در کنار فعالیت‌های گسترده خود در برنامه‌های رادیویی و آثار موسیقی ایرانی، نقش مهمی در تثبیت جایگاه ویولن به‌عنوان سازی مهم در اجرای موسیقی ایرانی داشت.
درباره کتاب
«نغمههای جاویدان» را می‌توان در دسته کتاب‌های نت و مجموعه‌های آموزشی و پژوهشی موسیقی ایرانی قرار داد. بر اساس معرفی منتشرشده از این اثر، کتاب اول شامل نت چهارمضراب‌ها و قطعات آوازی پرویز یاحقی است و اجرای نت‌ها و قطعات کتاب با ویولن فرشید فرهمند نیز همراه آن ارائه شده است.
اهمیت چنین مجموعه‌ای فقط در گردآوری نت‌ها خلاصه نمی‌شود. موسیقی ایرانی بخش قابل توجهی از میراث خود را از راه شنیدن، آموزش شفاهی و انتقال استاد به شاگرد حفظ کرده است. ثبت مکتوب قطعات می‌تواند امکان مطالعه، تمرین و بازخوانی آنها را برای نسل‌های بعدی فراهم کند.
در «نغمههای جاویدان» ارتباط میان نت‌نویسی و اجرای موسیقایی اهمیت زیادی دارد. نوازنده می‌تواند در کنار مطالعه نت، اجرای قطعه را نیز بشنود و به این ترتیب فاصله میان نشانه‌های مکتوب و بیان واقعی موسیقی را بهتر درک کند. این ویژگی برای هنرجویی که در مسیر یادگیری موسیقی ایرانی قرار دارد، ارزش آموزشی قابل توجهی دارد.
درباره نویسنده
پرویز یاحقی از چهره‌های برجسته موسیقی ایرانی و از نوازندگان تأثیرگذار ویولن بود. بخش مهمی از شهرت او به شیوه شخصی و بسیار شناخته‌شده‌اش در نوازندگی و همچنین همکاری با شاعران و خوانندگان نامدار موسیقی ایران بازمی‌گردد. منابع موجود از همکاری او با شاعرانی همچون رهی معیری، تورج نگهبان، اسماعیل نواب صفا، معینی کرمانشاهی و به‌ویژه بیژن ترقی یاد کرده‌اند.
یاحقی در برنامه‌های مختلف موسیقی رادیو، از جمله «گل‌های جاویدان»، «گل‌های رنگارنگ»، «برگ سبز» و دیگر برنامه‌های مرتبط با موسیقی ایرانی حضور و نقش مؤثری داشت. آثار باقی‌مانده از او نشان‌دهنده تسلط او بر بداهه‌نوازی، آهنگسازی و استفاده خلاقانه از ظرفیت‌های ویولن در موسیقی ایرانی است.
فرشید فرهمند حسن‌زاده نیز از نوازندگان و گردآورندگان حوزه موسیقی ایرانی است. او متولد سال ۱۳۵۴ در تهران است و آموزش ویولن را از مسعود حسنخانی آغاز کرد و سپس نزد استاد اسدالله ملک به فراگیری موسیقی پرداخت. او بعدها در ارکستر همنوازان صداوسیما فعالیت کرد و تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته موسیقی در دانشگاه تهران ادامه داد. از دیگر آثار منتشرشده او می‌توان به مجموعه‌هایی درباره چهارمضراب‌ها و قطعات آوازی حبیب‌الله بدیعی اشاره کرد.
جملاتی برگزیده از کتاب
از آنجا که «نغمههای جاویدان» در درجه نخست یک مجموعه نت و قطعات موسیقی است و متن کامل کتاب در منابع عمومی در دسترس نیست، نقل‌قول مستقیم و نسبت‌دادن جمله‌ای مشخص به صفحات کتاب بدون دسترسی به نسخه اصلی می‌تواند دقیق نباشد. بنابراین برای حفظ اعتبار محتوای بوکنزو، به جای نقل‌قول ساختگی، می‌توان مضمون کلی اثر را این‌گونه بیان کرد: نغمههای ماندگار زمانی جاودانه می‌شوند که هم در حافظه شنیداری یک نسل باقی بمانند و هم امکان ثبت، آموزش و اجرای دوباره آنها برای نسل‌های بعد فراهم شود.
از همین منظر، عنوان «نغمههای جاویدان» نیز با ماهیت اثر تناسب دارد؛ مجموعه‌ای که تلاش می‌کند بخشی از زبان موسیقایی پرویز یاحقی را از حافظه شنیداری به صفحه نت منتقل کند.
دستاوردها
یکی از مهم‌ترین دستاوردهای چنین کتابی، کمک به حفظ و ثبت بخشی از میراث موسیقی ایرانی است. آثار پرویز یاحقی تنها قطعاتی برای شنیدن نیستند؛ آنها نمونه‌هایی از شیوه جمله‌بندی، ملودی‌پردازی و بیان موسیقایی یک هنرمند صاحب‌سبک‌اند.
دستاورد دیگر کتاب، ایجاد امکان مطالعه و تمرین آثار یاحقی برای نوازندگان است. شنیدن یک اجرای قدیمی تجربه‌ای ارزشمند است، اما نت‌نگاری این امکان را فراهم می‌کند که نوازنده قطعه را بارها بررسی کند، جمله‌ها را تحلیل کند و با تمرین به درک دقیق‌تری از ساختار موسیقی برسد.
همراهی اجرای فرشید فرهمند نیز به این هدف کمک می‌کند؛ زیرا نوازنده فقط با شکل نوشتاری قطعه مواجه نیست و می‌تواند نمونه‌ای شنیداری از اجرای آن را نیز در اختیار داشته باشد.
نقد و بررسی
نقطه قوت اصلی «نغمههای جاویدان» را باید در انتخاب موضوع آن دانست.
پرویز یاحقی یکی از چهره‌هایی است که بررسی آثارش برای شناخت موسیقی ایرانی معاصر اهمیت زیادی دارد. گردآوری و نت‌نویسی آثار چنین هنرمندی می‌تواند برای هنرجویان و پژوهشگران بسیار مفید باشد.
از سوی دیگر، وجود اجرای صوتی در کنار نت‌ها، کتاب را از یک مجموعه نت صرف فراتر می‌برد. برای هنرجوی موسیقی ایرانی، شنیدن نحوه اجرای یک جمله، مکث‌ها، تأکیدها و فضای کلی قطعه می‌تواند در فهم بهتر نت بسیار مؤثر باشد.
البته نباید انتظار داشت چنین کتابی به تنهایی جایگزین آموزش استاد یا تجربه شنیداری گسترده شود. موسیقی ایرانی تنها با خواندن نت آموخته نمی‌شود و شناخت ردیف، دستگاه‌ها، گوشه‌ها، جمله‌بندی و ظرافت‌های اجرایی نیازمند شنیدن و تمرین مداوم است. به همین دلیل «نغمههای جاویدان» را بهتر است ابزاری ارزشمند در کنار آموزش و شنیدن آثار استادان دانست، نه یک منبع آموزشی مستقل و کامل.
این کتاب مناسب چه کسانی است
«نغمههای جاویدان» انتخاب مناسبی برای هنرجویان ویولن، نوازندگان موسیقی ایرانی، علاقه‌مندان به آثار پرویز یاحقی و کسانی است که به مطالعه نت قطعات موسیقی دستگاهی علاقه دارند. همچنین نوازندگانی که می‌خواهند با شیوه ملودی‌پردازی و جمله‌بندی یاحقی بیشتر آشنا شوند، می‌توانند از این مجموعه بهره ببرند.
برای پژوهشگران موسیقی ایرانی نیز چنین مجموعه‌هایی اهمیت دارند؛ زیرا ثبت آثار هنرمندان برجسته به مستندسازی تاریخ موسیقی و انتقال میراث هنری کمک می‌کند. علاقه‌مندان به برنامه‌های قدیمی رادیو و موسیقی ماندگار نسل طلایی موسیقی ایران نیز احتمالاً از مطالعه و شنیدن این مجموعه لذت خواهند برد.
اگر به دنبال کتابی برای آموزش صفر تا صد ویولن هستید، این اثر احتمالاً انتخاب نخست شما نخواهد بود؛ اما اگر هدف‌تان آشنایی عمیق‌تر با آثار پرویز یاحقی و تمرین قطعات اوست، «نغمههای جاویدان» می‌تواند جایگاه ویژه‌ای در کتابخانه موسیقی شما داشته باشد.
سخن پایانی
«نغمههای جاویدان» را می‌توان تلاشی برای پیوند دادن میراث شنیداری موسیقی ایرانی با ثبت مکتوب و آموزش نسل‌های بعد دانست. حضور نام پرویز یاحقی در این مجموعه، ارزش تاریخی و هنری آن را بیشتر می‌کند و تلاش فرشید فرهمند حسن‌زاده برای گردآوری و ارائه نت‌ها و اجرای قطعات، این اثر را به مجموعه‌ای کاربردی برای نوازندگان تبدیل کرده است.
در بوکنزو، کتاب‌هایی از این دست فقط مجموعه‌ای از صفحات و نت‌ها نیستند؛ هر کتاب می‌تواند دریچه‌ای به بخشی از فرهنگ، هنر و حافظه موسیقایی ایران باشد. «نغمههای جاویدان» نیز از همین منظر، فرصتی برای شنیدن، خواندن، تمرین کردن و دوباره زنده کردن نغمه‌هایی است که بخشی از تاریخ موسیقی ایران را شکل داده‌اند.
نقد و بررسی‌ها
هنوز بررسی‌ای ثبت نشده است.