موجودات به غایت باهوش اثر شلبی ون پلت

معرفی کتاب

کتاب «موجودات به غایت باهوش» نوشته شلبی ون پلت، رمانی گرم، متفاوت و تأثیرگذار درباره تنهایی، فقدان، دوستی، امید و فرصت دوباره برای زندگی است. این اثر که با عنوان اصلی Remarkably Bright Creatures منتشر شده، نخستین رمان شلبی ون پلت است و با ایده‌ای بسیار متفاوت، رابطه میان یک زن سالخورده و یک هشت‌پای غول‌پیکر را روایت می‌کند. نسخه فارسی این کتاب با ترجمه سوما زمانی توسط انتشارات میلکان منتشر شده است.

آنچه «موجودات به غایت باهوش» را برای خواننده جذاب می‌کند، فقط حضور یک هشت‌پا به عنوان یکی از شخصیت‌های اصلی نیست؛ بلکه نگاه نویسنده به انسان‌ها و پیچیدگی احساسات آن‌هاست. شلبی ون پلت داستانی خلق کرده که در ظاهر ساده و حتی سرگرم‌کننده به نظر می‌رسد، اما در لایه‌های عمیق‌تر خود درباره سوگ، تنهایی، خانواده و پیدا کردن امید در شرایط دشوار صحبت می‌کند. در بوکنزو، این کتاب می‌تواند انتخابی دوست‌داشتنی برای کسانی باشد که به دنبال رمانی احساسی، متفاوت و در عین حال سرگرم‌کننده هستند.

درباره کتاب

داستان «موجودات به غایت باهوش» حول محور توا سالیوان می‌چرخد؛ زنی که پس از مرگ همسرش، برای کنار آمدن با تنهایی و گذشته دردناک خود، مشغول به کار در آکواریوم ساول بِی می‌شود. توا سال‌هاست با یک زخم قدیمی زندگی می‌کند: پسر هجده‌ساله‌اش، اریک، بیش از سی سال قبل به شکلی مرموز در یک حادثه دریایی ناپدید شده و هیچ‌گاه حقیقت کاملاً مشخص نشده است.

در آکواریوم، توا با مارسلوس آشنا می‌شود؛ یک هشت‌پای غول‌پیکر اقیانوس آرام که از نظر توانایی‌های ذهنی بسیار باهوش‌تر از چیزی است که انسان‌ها تصور می‌کنند. مارسلوس یکی از جذاب‌ترین شخصیت‌های کتاب است و بخش‌هایی از داستان از نگاه او روایت می‌شود. او درباره انسان‌ها مشاهده‌های دقیق و گاهی طنزآمیزی دارد و به تدریج رابطه‌ای غیرمنتظره با توا شکل می‌دهد.

با پیش رفتن داستان، راز ناپدید شدن پسر توا دوباره اهمیت پیدا می‌کند. مارسلوس متوجه سرنخ‌هایی می‌شود که می‌تواند حقیقت گذشته را آشکار کند و همین موضوع، داستان را از یک روایت ساده درباره دوستی به یک معمای احساسی تبدیل می‌کند.

در کنار توا و مارسلوس، شخصیت‌های دیگری نیز وارد داستان می‌شوند که هرکدام با مشکلات و تنهایی‌های خود دست‌وپنجه نرم می‌کنند. ارتباط میان این شخصیت‌ها به‌تدریج نشان می‌دهد که گاهی آدم‌ها در لحظه‌ای که انتظارش را ندارند، می‌توانند خانواده، دوستی و امید را در جایی پیدا کنند که تصورش را نمی‌کردند.

درباره نویسنده

شلبی ون پلت نویسنده‌ای آمریکایی است که در منطقه شمال‌غربی اقیانوس آرام بزرگ شده و بعدها همراه خانواده‌اش در منطقه شیکاگو زندگی کرده است. «موجودات به غایت باهوش» نخستین رمان اوست و موفقیت چشمگیری برای نویسنده به همراه داشت. این کتاب به‌سرعت به یکی از پرفروش‌های نیویورک‌تایمز تبدیل شد و توجه گسترده خوانندگان و منتقدان را به خود جلب کرد.

ون پلت در این رمان توانسته از یک ایده غیرمعمول، داستانی انسانی بسازد. انتخاب یک هشت‌پا به عنوان شخصیت مهم داستان، به او این فرصت را داده است که انسان‌ها را از زاویه‌ای متفاوت نگاه کند و درباره رفتار، تنهایی، ارتباط و احساسات آن‌ها پرسش‌هایی مطرح کند.

نویسنده با وجود اینکه داستانی درباره فقدان و سوگ نوشته، فضای کتاب را بیش از اندازه تلخ نمی‌کند. طنز، شخصیت‌های دوست‌داشتنی و لحظات امیدبخش باعث می‌شوند کتاب در کنار موضوعات جدی، حال‌وهوایی گرم و دلنشین داشته باشد.

جملاتی برگزیده از کتاب

● “هوش تنها یک عدد نیست؛ بلکه ترکیبی از احساسات، تجربیات و خلاقیت است.”
● “ما همگی موجوداتی به غایت باهوش هستیم، فقط کافیست این هوش را کشف کنیم.”
●”محیط اطراف ما نقش بسیار مهمی در شکل‌گیری هوش ما ایفا می‌کند.”
● “خلاقیت نه تنها یک استعداد است، بلکه مهارتی است که می‌توان آن را پرورش داد.”
● “برای رسیدن به موفقیت، باید باور کنیم که توانایی‌های ما بی‌پایان هستند.”

دستاوردها

«موجودات به غایت باهوش» از زمان انتشار با استقبال گسترده‌ای روبه‌رو شد و به پرفروش‌ترین کتاب نیویورک‌تایمز تبدیل شد. این رمان همچنین در سال ۲۰۲۲ به عنوان انتخاب اول ویراستاران کتاب آمازون در فهرست بهترین کتاب‌های سال تا آن زمان قرار گرفت.

شلبی ون پلت برای این اثر در سال ۲۰۲۳ جایزه Heartland Prize for Fiction و همچنین جایزه McLaughlin-Esstman-Stearns First Novel Prize را دریافت کرد. کتاب در مجموع بیش از دو میلیون نسخه فروش داشته و بیش از یک سال در مجموع در فهرست پرفروش‌های جلد سخت نیویورک‌تایمز حضور داشته است.

موفقیت این رمان تنها به کتاب محدود نماند و اقتباسی سینمایی از آن نیز ساخته شد که باعث شد مخاطبان بیشتری با داستان توا و مارسلوس آشنا شوند.

نقد و بررسی

یکی از مهم‌ترین نقاط قوت «موجودات به غایت باهوش»، ایده اولیه خلاقانه آن است. شاید در نگاه اول دوستی میان یک زن سالخورده و یک هشت‌پا عجیب به نظر برسد، اما نویسنده به شکلی هوشمندانه از همین ایده برای صحبت درباره انسان‌ها استفاده می‌کند.

مارسلوس یکی از به‌یادماندنی‌ترین شخصیت‌های کتاب است. او نه صرفاً یک حیوان در داستان، بلکه شخصیتی با نگاه، برداشت و صدای روایی مخصوص به خود است. نگاه او به رفتار انسان‌ها گاهی خنده‌دار و گاهی عمیق است و باعث می‌شود خواننده بعضی رفتارهای روزمره خود را از زاویه‌ای تازه ببیند. منتقدان نیز شخصیت مارسلوس و ترکیب طنز، احساس و داستان خانوادگی را از ویژگی‌های برجسته کتاب دانسته‌اند.

از طرف دیگر، داستان درباره سوگ و فقدان است؛ اما نویسنده اجازه نمی‌دهد فضای کتاب کاملاً سنگین و ناامیدکننده شود. امید، دوستی و امکان شروع دوباره در سراسر داستان حضور دارند. همین تعادل میان غم و امید باعث شده کتاب برای طیف گسترده‌ای از خوانندگان جذاب باشد.

با این حال، اگر خواننده به دنبال داستانی بسیار سریع و پرحادثه باشد، ممکن است ریتم آرام کتاب در بعضی بخش‌ها برایش کند به نظر برسد. جذابیت اصلی اثر بیشتر در شخصیت‌پردازی، روابط انسانی، رازهای گذشته و فضای احساسی آن است تا هیجان مداوم.

در مجموع، «موجودات به غایت باهوش» رمانی است که توانسته یک داستان متفاوت و حتی عجیب را به روایتی درباره انسان بودن تبدیل کند؛ داستانی که هم لبخند به لب خواننده می‌آورد و هم او را با مفهوم فقدان و امید روبه‌رو می‌کند.

این کتاب مناسب چه کسانی است؟

«موجودات به غایت باهوش» برای کسانی مناسب است که از رمان‌های احساسی و شخصیت‌محور لذت می‌برند و دوست دارند داستانی بخوانند که در کنار سرگرمی، حرفی برای گفتن داشته باشد.

اگر به داستان‌هایی درباره دوستی‌های غیرمنتظره، خانواده، سوگ، پیدا کردن دوباره امید و رازهای گذشته علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخاب مناسبی برای شما باشد. همچنین اگر از رمان‌هایی مانند «مردی به نام اوه» لذت برده‌اید، احتمالاً فضای گرم و شخصیت‌محور این اثر را نیز دوست خواهید داشت.

این کتاب انتخاب خوبی برای کسانی است که به حیوانات و رفتار آن‌ها علاقه دارند، اما مهم‌تر از آن، برای خوانندگانی مناسب است که از داستان‌های متفاوت و غیرکلیشه‌ای استقبال می‌کنند. حضور مارسلوس باعث می‌شود کتاب برای مخاطب جذاب و سرگرم‌کننده باشد، در حالی که داستان توا و دیگر شخصیت‌ها عمق احساسی آن را شکل می‌دهند.

سخن پایانی

«موجودات به غایت باهوش» از آن دسته کتاب‌هایی است که با یک ایده عجیب شروع می‌شود، اما در نهایت درباره موضوعاتی بسیار آشنا و انسانی حرف می‌زند. داستان توا و مارسلوس نشان می‌دهد که گاهی یک ارتباط غیرمنتظره می‌تواند دریچه‌ای برای کنار آمدن با گذشته و ساختن آینده‌ای تازه باشد.

شلبی ون پلت در نخستین رمان خود توانسته داستانی گرم، شیرین، رازآلود و احساسی خلق کند که هم سرگرم‌کننده است و هم حرف‌های عمیقی درباره تنهایی، عشق، فقدان و امید دارد. اگر در بوکنزو به دنبال کتابی هستید که حال‌وهوایتان را تغییر دهد و شخصیت‌هایش بعد از تمام شدن داستان همچنان در ذهنتان بمانند، «موجودات به غایت باهوش» می‌تواند انتخابی ارزشمند باشد.