معرفی کتاب
کتاب «لیز خوردن روی شادی» اثر دنیل گیلبرت، یکی از کتاب‌های شناخته‌شده در زمینه روان‌شناسی، شناخت ذهن و جست‌وجوی شادی است که با نگاهی علمی و در عین حال سرگرم‌کننده، تصور ما از خوشبختی را به چالش می‌کشد. گیلبرت در این کتاب سراغ یک سؤال ساده اما عمیق می‌رود: آیا واقعاً می‌دانیم چه چیزی در آینده ما را خوشحال خواهد کرد؟
انسان‌ها دائماً برای آینده تصمیم می‌گیرند؛ شغل انتخاب می‌کنند، وارد رابطه می‌شوند، خانه می‌خرند، مهاجرت می‌کنند یا برای رسیدن به اهداف مختلف تلاش می‌کنند، چون تصور می‌کنند می‌دانند چه چیزی قرار است آن‌ها را خوشحال کند. اما از نگاه گیلبرت، ذهن انسان در پیش‌بینی احساسات آینده چندان دقیق نیست. ما اغلب آینده را با اطلاعات ناقص و تصوراتی می‌سازیم که ممکن است با واقعیت تفاوت زیادی داشته باشند.
کتاب «لیز خوردن روی شادی» تلاش می‌کند با استفاده از پژوهش‌های روان‌شناسی، علوم شناختی، علوم اعصاب و اقتصاد رفتاری توضیح دهد که چرا در پیش‌بینی شادی آینده اشتباه می‌کنیم. این اثر در سال ۲۰۰۶ منتشر شد و به یکی از آثار پرفروش در حوزه روان‌شناسی تبدیل شد و در سال ۲۰۰۷ نیز جایزه معتبر Royal Society Prize for Science Books را دریافت کرد.
در بوکنزو، این کتاب می‌تواند انتخابی جذاب برای کسانی باشد که دوست دارند علاوه بر خواندن یک اثر روان‌شناختی، درباره نحوه کار ذهن خودشان نیز بیشتر بدانند.
درباره کتاب
ایده اصلی کتاب این است که انسان‌ها توانایی منحصربه‌فردی برای تصور آینده دارند، اما همین توانایی همیشه به تصمیم‌های درست منجر نمی‌شود. ما آینده را در ذهن خود شبیه‌سازی می‌کنیم و سپس بر اساس احساسی که تصور می‌کنیم در آن شرایط خواهیم داشت، درباره زندگی‌مان تصمیم می‌گیریم. مشکل اینجاست که این پیش‌بینی‌ها اغلب دقیق نیستند.
برای مثال، ممکن است فردی تصور کند اگر به شغل مورد علاقه‌اش برسد، برای همیشه احساس رضایت خواهد داشت. فرد دیگری ممکن است فکر کند شکست در یک رابطه او را برای مدت بسیار طولانی ناراحت خواهد کرد. اما تجربه واقعی انسان‌ها معمولاً پیچیده‌تر از چیزی است که ذهن ما پیش‌بینی می‌کند.
گیلبرت توضیح می‌دهد که حافظه، تصور آینده و برداشت ما از زمان حال تحت تأثیر خطاهای ذهنی قرار دارند. ما هنگام تصور آینده معمولاً روی بعضی جزئیات بیش از اندازه تمرکز می‌کنیم و بخش‌هایی از تجربه را نادیده می‌گیریم. به همین دلیل ممکن است چیزی که از دور فوق‌العاده به نظر می‌رسد، پس از تجربه واقعی آنقدرها هم شادی‌آور نباشد.
یکی از نکات جذاب کتاب این است که شادی را نه به عنوان یک فرمول ساده، بلکه به عنوان تجربه‌ای پیچیده و شخصی بررسی می‌کند. گیلبرت با مثال‌های روزمره و پژوهش‌های علمی، خواننده را وادار می‌کند درباره قضاوت‌های خودش تجدیدنظر کند.
درباره نویسنده
دنیل تاد گیلبرت روان‌شناس اجتماعی و استاد روان‌شناسی دانشگاه هاروارد است. پژوهش‌های او بیشتر بر تصمیم‌گیری، شناخت اجتماعی و رابطه انسان با آینده تمرکز دارد. او همچنین به دلیل تحقیقاتش درباره «پیش‌بینی عاطفی» یا Affective Forecasting شناخته می‌شود؛ یعنی اینکه انسان‌ها چگونه تلاش می‌کنند احساسات آینده خود را پیش‌بینی کنند.
گیلبرت نویسنده‌ای است که توانسته موضوعات علمی و پیچیده روان‌شناسی را با زبانی قابل فهم و گاهی طنزآمیز برای مخاطب عمومی بیان کند. همین ویژگی باعث شده «لیز خوردن روی شادی» فقط برای دانشجویان روان‌شناسی جذاب نباشد و خوانندگان علاقه‌مند به رشد فردی، تصمیم‌گیری و شناخت ذهن نیز بتوانند از آن استفاده کنند.
جالب است بدانیم گیلبرت در ابتدا قصد نداشت روان‌شناس شود و حتی علاقه داشت نویسنده داستان‌های علمی‌تخیلی باشد؛ اما در مسیر تحصیل با روان‌شناسی آشنا شد و سرانجام به یکی از پژوهشگران شناخته‌شده این حوزه تبدیل شد.
جملاتی برگزیده از کتاب
● «مغز انسان چیزهای زیادی می‌تواند انجام دهد، به همین دلیل است که ما توانسته‌ایم هواپیما بسازیم، پیانو بنوازیم و جمهوری را ابداع کنیم. اما شاید یکی از شگفت‌انگیزترین کارهایی که مغز انجام می‌دهد این است که ما را وادار می‌کند باور کنیم فردایی که تازه ساخته شده، از دیروزی که تازه گذشته بهتر خواهد بود.»
● «مشکل این نیست که نمی‌دانیم در آینده چه احساسی خواهیم داشت. مشکل این است که فکر می‌کنیم می‌دانیم.»
● «ما از دیگران می‌پرسیم کدام رستوران بهتر است، کدام ماشین قابل اعتمادتر است و کدام آرایشگر خوب کار می‌کند، اما وقتی نوبت به پیش‌بینی احساساتمان می‌رسد، ترجیح می‌دهیم به قضاوت ضعیف خودمان تکیه کنیم تا به تجربه غنی دیگران.»
● «شادی واقعی اغلب زمانی به سراغمان می‌آید که به دنبال چیز دیگری هستیم. ما در حین انجام کارهای دیگر، روی شادی لیز می‌خوریم.»
● «ما اغلب برای شادی آینده برنامه‌ریزی می‌کنیم، در حالی که نمی‌توانیم از شادی اکنون خود لذت ببریم.»
دستاوردها
«لیز خوردن روی شادی» یکی از موفق‌ترین آثار دنیل گیلبرت محسوب می‌شود و توانسته توجه گسترده‌ای را در میان مخاطبان عمومی و جامعه علمی به خود جلب کند. این کتاب در سال ۲۰۰۷ برنده جایزه Royal Society Prize for Science Books شد؛ جایزه‌ای که به آثار برجسته علمی برای مخاطبان عمومی تعلق می‌گیرد.
کتاب همچنین به عنوان یک اثر پرفروش شناخته شده و به زبان‌های متعددی ترجمه شده است. استفاده از پژوهش‌های علمی در کنار مثال‌های ملموس و زبان شوخ‌طبعانه، از مهم‌ترین دلایل استقبال از این اثر بوده است.
به بیش از 30 زبان زنده دنیا ترجمه شده است.
نقد و بررسی
مهم‌ترین نقطه قوت «لیز خوردن روی شادی» این است که موضوعی پیچیده را به زندگی روزمره نزدیک می‌کند. گیلبرت نمی‌خواهد صرفاً درباره نظریه‌های روان‌شناسی صحبت کند؛ بلکه از خواننده می‌خواهد به تصمیم‌هایی که در زندگی خودش گرفته فکر کند.
یکی دیگر از نقاط قوت کتاب، نگاه متفاوت آن به مفهوم شادی است. بسیاری از کتاب‌های موفقیت تلاش می‌کنند نسخه‌ای مشخص برای شاد بودن ارائه دهند، اما گیلبرت مسیر متفاوتی را انتخاب می‌کند. او ابتدا نشان می‌دهد که چرا ممکن است حتی در تشخیص عوامل شادی خودمان نیز دچار اشتباه شویم.
طنز و مثال‌های غیرمنتظره نیز باعث می‌شوند کتاب بیش از حد دانشگاهی یا خشک به نظر نرسد. گیلبرت با طرح سؤال‌هایی عجیب اما قابل لمس، خواننده را به فکر کردن درباره عملکرد ذهن دعوت می‌کند. ناشر نیز کتاب را اثری هوشمندانه، سرگرم‌کننده و قابل دسترس معرفی کرده است که از روان‌شناسی، علوم اعصاب شناختی، فلسفه و اقتصاد رفتاری بهره می‌گیرد.
با این حال، ممکن است برخی خوانندگان در بخش‌هایی از کتاب با حجم پژوهش‌ها و بحث‌های نظری کمی احساس کندی کنند. همچنین این اثر را نباید یک کتاب خودیاری معمولی دانست؛ هدف اصلی آن ارائه فهرستی از راهکارهای ساده برای خوشحال شدن نیست، بلکه تلاش می‌کند سازوکار اشتباهات ذهنی ما در پیش‌بینی شادی را توضیح دهد.
این کتاب مناسب چه کسانی است؟
«لیز خوردن روی شادی» برای علاقه‌مندان به روان‌شناسی، خودشناسی، تصمیم‌گیری و شناخت عملکرد ذهن انتخاب مناسبی است. اگر همیشه برای آینده برنامه‌ریزی می‌کنید و دوست دارید بدانید چرا بعضی تصمیم‌ها برخلاف انتظار شما نتیجه احساسی متفاوتی دارند، این کتاب می‌تواند دیدگاه تازه‌ای در اختیارتان قرار دهد.
این کتاب همچنین برای دانشجویان و علاقه‌مندان به روان‌شناسی اجتماعی و علوم شناختی مناسب است، اما مطالعه آن به دانش تخصصی نیاز ندارد. اگر از کتاب‌هایی لذت می‌برید که با استفاده از علم، باورهای روزمره ما را زیر سؤال می‌برند، احتمالاً از این اثر نیز لذت خواهید برد.
«لیز خوردن روی شادی» همچنین می‌تواند برای کسانی جذاب باشد که به کتاب‌های مربوط به تصمیم‌گیری و خطاهای ذهنی علاقه دارند و می‌خواهند بهتر بفهمند چرا انسان همیشه نمی‌تواند تشخیص دهد چه چیزی در آینده او را خوشحال خواهد کرد.
سخن پایانی
«لیز خوردن روی شادی» کتابی درباره پیدا کردن یک فرمول جادویی برای خوشبختی نیست؛ بلکه درباره این است که چرا ذهن ما در پیش‌بینی خوشبختی آینده تا این اندازه مستعد اشتباه است. دنیل گیلبرت با ترکیب روان‌شناسی، پژوهش‌های علمی و مثال‌های روزمره، تصویری متفاوت از رابطه انسان با آینده ارائه می‌دهد.
شاید مهم‌ترین ارزش کتاب این باشد که باعث می‌شود قبل از تصمیم‌گیری‌های بزرگ، کمی بیشتر به پیش‌بینی‌های ذهن خودمان شک کنیم. گاهی چیزی که فکر می‌کنیم قرار است ما را فوق‌العاده خوشحال کند، چنین اثری ندارد و گاهی اتفاقی که از آن می‌ترسیم، آن‌قدر که تصور می‌کردیم زندگی ما را نابود نمی‌کند.
اگر در بوکنزو به دنبال کتابی هستید که هم خواندنی و سرگرم‌کننده باشد و هم نگاه شما را به ذهن و تصمیم‌هایتان تغییر دهد، «لیز خوردن روی شادی» می‌تواند انتخابی ارزشمند باشد؛ کتابی که شاید بعد از خواندنش، درباره بسیاری از تصمیم‌های آینده‌تان کمی متفاوت فکر کنید.
نقد و بررسی‌ها
هنوز بررسی‌ای ثبت نشده است.